Kraniyal cerrahiler

---

Halk arasında "beyinde su toplanması" olarak bilinen, beyin omurilik sıvısının (BOS) miktarının artması ve buna bağlı olarak kafa içi basıncının yükselmesi durumudur. Bu durum, tedavi edilmediğinde beyin dokusu üzerinde baskı yaratarak ciddi hasarlara yol açabilir.

İşte hidrosefaliye dair bilinmesi gereken temel noktalar:

Normal şartlarda beyin omurilik sıvısı, beyni ve omuriliği darbelerden korur, besin taşır ve atıkları temizler. Ancak bu denge üç temel nedenden dolayı bozulabilir:

• Emilim Bozukluğu: Sıvının üretildiği miktar ile kana geri emildiği miktar arasındaki dengenin bozulması.
• Tıkanıklık (Obstrüksiyon): Beyin içindeki kanallarda meydana gelen bir tıkanıklığın sıvının dolaşımını engellemesi (En sık görülen neden).
• Aşırı Üretim: Nadir de olsa, sıvının vücudun emebileceğinden çok daha fazla üretilmesi.

Belirtiler, hastanın yaşına ve hastalığın ilerleme hızına göre değişiklik gösterir:

Yaş GrubuBelirgin SemptomlarBebeklerBaş çevresinde aşırı büyüme, bıngıldakta şişlik, kusma, sürekli uyku hali ve "batan güneş" manzarası (gözlerin aşağı bakması).Çocuklar ve YetişkinlerŞiddetli baş ağrısı, bulantı, görme bozuklukları, dengesiz yürüme ve odaklanma güçlüğü.YaşlılarYürüme bozukluğu, idrar kaçırma ve unutkanlık (NPH - Normal Basınçlı Hidrosefali).

Hidrosefali ilaçla tedavi edilen bir hastalık değildir; müdahale genellikle cerrahidir.

En yaygın tedavi yöntemidir. Beyindeki fazla sıvıyı vücudun başka bir bölgesine (genellikle karın boşluğuna) aktaran ince, esnek bir boru sistemi (şant) yerleştirilir. Bu sistem, sıvı basıncı arttığında otomatik olarak çalışarak basıncı dengeler.

Bazı tıkanıklığa bağlı vakalarda, kafatasına açılan küçük bir delikten endoskopla girilerek beyin içinde yeni bir yol açılır. Bu sayede yabancı bir cisim (şant) takılmadan sıvının akışı sağlanır.

Şant takılan hastaların, şant tıkanıklığı veya enfeksiyonu belirtilerine karşı (ateş, şiddetli baş ağrısı, fışkırır tarzda kusma) her zaman dikkatli olması gerekir. Modern tıptaki gelişmeler sayesinde, hidrosefali ile doğan çocuklar veya bu durumu sonradan yaşayan yetişkinler uygun tedaviyle normal ve kaliteli bir yaşam sürebilmektedir.

Daha önce çeşitli nedenlerle (travma, beyin ödemi, tümör veya enfeksiyon) çıkarılmış olan kafatası kemiğinin yerine konulması veya oluşan defektin (boşluğun) onarılması işlemidir. Bu ameliyat hem estetik bir düzeltme hem de beynin korunması açısından kritik öneme sahiptir.

İşte kraniyoplasti operasyonu ve süreci hakkında bilmeniz gerekenler:

Kraniyoplasti sadece bir "görüntü düzeltme" operasyonu değildir. Temel amaçları şunlardır:

• Beynin Korunması: Beyin dokusunu dışarıdan gelecek darbelere karşı savunmasız halden kurtarmak.
• Serebral Kan Akışının Düzenlenmesi: Kafatasındaki açıklık, atmosferik basıncın beyne doğrudan etki etmesine neden olarak kan akışını bozabilir ("Trephine Sendromu"). Ameliyat bu basınç dengesini sağlar.
• Estetik ve Psikolojik Destek: Kafadaki şekil bozukluğunu gidererek hastanın özgüvenini ve sosyal uyumunu artırmak.

Kafatasındaki boşluğu kapatmak için cerrahlar durumun gerekliliğine göre farklı malzemeler tercih edebilir:

1. Otojen Kemi (Hastanın Kendi Kemiği): Ameliyat sırasında çıkarılan ve karın bölgesinde veya özel dondurucularda saklanan kemik dokusu. En doğal seçenektir ancak zamanla vücut tarafından emilme riski vardır.
2. Titanyum: Çok dayanıklıdır, hafiftir ve vücutla uyumu yüksektir. Genellikle kişiye özel 3D yazıcılarla üretilen ağ (mesh) veya plakalar şeklinde kullanılır.
3. Polimetilmetakrilat (PMMA): Halk arasında "kemik çimentosu" olarak bilinir. Ameliyat sırasında şekillendirilebilen sert bir plastik malzemedir.
4. PEEK: Doğal kemiğe en yakın esneklik ve ağırlığa sahip, yüksek teknolojili bir polimerdir.

Kraniyoplasti genellikle ilk ameliyattan (kemiğin çıkarıldığı operasyon) birkaç ay sonra, beyindeki ödem tamamen geçince yapılır.

• Operasyon: Eski kesi hattı üzerinden girilir, beyin zarı (dura mater) dikkatlice kemik kenarlarından ayrılır ve yeni materyal vida/plakalar yardımıyla sabitlenir.
• Hastanede Kalış: Komplikasyon gelişmemesi durumunda hastalar genellikle 2-4 gün içinde taburcu edilir.
• Riskler: Her cerrahi işlemde olduğu gibi enfeksiyon, kanama veya materyalin vücut tarafından kabul edilmemesi gibi riskler mevcuttur.

Kafatasının bir kısmı eksik olan hastalarda; baş ağrısı, baş dönmesi, erken yorulma ve bilişsel yavaşlama görülebilir. Kraniyoplasti sonrası bu belirtilerin hızla düzelmesi sık rastlanan bir durumdur.

Santral Sinir Sistemi (SSS) enfeksiyonları, beyin ve omuriliği koruyan zarların veya beyin dokusunun kendisinin mikroorganizmalar tarafından istila edilmesi durumudur. Bu hastalıklar, hızlı müdahale edilmediğinde kalıcı hasar bırakabilen veya hayati risk taşıyan tıbbi acillerdir.

İşte SSS enfeksiyonlarının en yaygın türleri ve temel özellikleri:

Beyni ve omuriliği çevreleyen koruyucu zarların (meninkslerin) iltihaplanmasıdır.

• Nedenleri: Bakteriler (en tehlikelisi), virüsler, mantarlar veya tüberküloz.
• Belirtileri: Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği (boynun öne eğilememesi), yüksek ateş, ışığa duyarlılık (fotofobi) ve bilinç bulanıklığı.
• Önemli: Bakteriyel menenjit saatler içinde ilerleyebilir ve acil antibiyotik tedavisi gerektirir.

Doğrudan beyin dokusunun iltihaplanmasıdır. Genellikle viral enfeksiyonlar (örneğin Herpes virüsü) nedeniyle oluşur.

• Belirtileri: Menenjitten farklı olarak burada nöbetler, kişilik değişiklikleri, halüsinasyonlar ve felç gibi nörolojik kayıplar daha ön plandadır.
• Tedavi: Viral nedenli ise antiviral ilaçlar, beyin ödemini düşürmeye yönelik tedaviler ve destekleyici bakım uygulanır.

Beyin dokusu içinde irin (püy) birikmesiyle oluşan sınırlı bir enfeksiyon odağıdır.

• Oluşumu: Diş enfeksiyonları, sinüzit, orta kulak iltihabı gibi yakın bölgelerden veya kan yoluyla başka bir organdan yayılabilir.
• Müdahale: Antibiyotik tedavisine ek olarak, absenin cerrahi olarak boşaltılması (aspirasyon) gerekebilir.

SSS enfeksiyonlarının tanısında en önemli prosedür Lomber Ponksiyon (LP) işlemidir:

• Belden Sıvı Alma: Bel bölgesinden iğne ile girilerek Beyin Omurilik Sıvısı (BOS) örneği alınır.
• Analiz: Sıvıdaki basınç, şeker oranı, protein miktarı ve hücre sayısı incelenerek enfeksiyonun tipi (bakteriyel mi, viral mi) belirlenir.
• Görüntüleme: Beyin tomografisi (BT) veya MR, beyindeki ödemi veya abseleri görmek için kullanılır.

Eğer bir kişide yüksek ateşle birlikte fışkırır tarzda kusma, ense sertliği ve zihin karışıklığı görülüyorsa vakit kaybetmeden bir nöroloji veya enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.